Zelfbestuur met een afgesproken band
Bij vrije associatie bestuurt een land zichzelf, maar onderhoudt het op basis van een overeenkomst een bijzondere relatie met een andere staat. Die partner kan bijvoorbeeld verantwoordelijkheid dragen voor defensie, financiële steun of delen van het buitenlands beleid.
Niue en de Cookeilanden zijn zelfbesturende staten in vrije associatie met Nieuw-Zeeland. Zij hebben eigen regeringen en kunnen internationale betrekkingen onderhouden, terwijl de band met Nieuw-Zeeland op specifieke terreinen blijft bestaan.
Geen kolonie of gewone provincie
Een geassocieerde staat is niet hetzelfde als een afhankelijk gebied dat eenzijdig vanuit een moederland wordt bestuurd. De relatie berust juist op een afgesproken constitutionele band en kan in beginsel worden gewijzigd.