Een verdeling uit 1648
Spaanse troepen verlieten het eiland in 1648, waarna zowel Fransen als Nederlanders hun aanwezigheid herstelden. Vertegenwoordigers van Frankrijk en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden sloten op 23 maart het Verdrag van Concordia. Het noorden kwam onder Frans gezag en het zuiden onder Nederlands gezag. De precieze grens werd toen echter niet met moderne coördinaten of grenspalen vastgelegd.
Rond de verdeling bestaat een bekend verhaal over een Franse en een Nederlandse wandelaar die vanaf Oyster Pond in tegengestelde richting rond het eiland zouden zijn gegaan. De Fransman zou meer afstand hebben afgelegd en zo het grotere deel hebben verworven. Voor die wedstrijd ontbreekt hard historisch bewijs; het verdrag en latere afspraken zijn betrouwbaarder dan de legende.
Het Franse deel is groter, het Nederlandse dichter bebouwd
Saint-Martin beslaat ongeveer 53 vierkante kilometer en Sint Maarten circa 34. De grens loopt ongeveer zestien kilometer door heuvels, woongebieden en langs de lagune van Simpson Bay. Monumenten en borden markeren enkele passages, maar vaste paspoortposten ontbreken. Wegen lopen zonder slagboom van het ene deel naar het andere.
De grootste plaatsen liggen aan verschillende zijden. Marigot is het bestuurlijke centrum van Saint-Martin; Philipsburg is de hoofdstad van Sint Maarten. Het Nederlandse deel is dichter bebouwd en omvat Princess Juliana International Airport en de grote cruisehaven. Aan Franse zijde liggen onder meer Grand Case, Orient Bay en het regionale vliegveld bij Grand Case.
Twee verschillende staatsrechtelijke posities
Sint Maarten werd op 10 oktober 2010 een autonoom land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Het heeft een eigen regering en parlement. Buitenlandse betrekkingen, defensie en nationaliteit worden binnen het Koninkrijk geregeld. Het land is geen onderdeel van Nederland en evenmin een gewone Nederlandse gemeente.
Saint-Martin maakte vroeger deel uit van Guadeloupe, maar werd in 2007 een afzonderlijke Franse collectivité d’outre-mer. Het gebied wordt bestuurd door een territoriale raad en valt onder de Franse Republiek. Daardoor stemmen inwoners onder meer bij Franse presidentsverkiezingen en gelden veel Franse instellingen rechtstreeks.
Euro aan de ene kant, Caribische gulden aan de andere
Het staatkundige verschil werkt door in de relatie met Europa. Saint-Martin is een ultraperifere regio van de Europese Unie. Het maakt dus deel uit van de EU, al bestaan uitzonderingen vanwege de afgelegen ligging. Sint Maarten is een overzees land en gebied: het is met de EU geassocieerd, maar behoort niet tot het grondgebied van de Unie.
De officiële munteenheid is aan Franse zijde de euro. Sint Maarten gebruikt sinds 2025 de Caribische gulden, al worden Amerikaanse dollars in de praktijk op vrijwel het hele eiland veel gebruikt. Frans en Nederlands hebben een officiële positie in hun eigen deel, terwijl Engels voor veel inwoners, bedrijven en bezoekers de dagelijkse gemeenschappelijke taal is.
Een open grens vraagt juist om samenwerking
Bewoners steken de grens over voor werk, school, winkels, zorg en familie. Tegelijk hebben politie, belastingen, ruimtelijke ordening en sociale regels verschillende juridische bases. Afval, water, verkeer, natuurbeheer en orkaanvoorbereiding kunnen moeilijk per halve eilandkaart worden geregeld. Orkaan Irma liet in 2017 zien hoe sterk beide zijden van dezelfde infrastructuur en noodhulp afhankelijk zijn.
Omdat het verdrag van 1648 geen exacte lijn beschreef, bleef vooral rond Oyster Pond discussie bestaan. Frankrijk en het Koninkrijk der Nederlanden tekenden op 26 mei 2023 een nieuw verdrag met coördinaten, regels voor grenswateren en afspraken over onderhoud. In Nederland werd het goedkeuringsvoorstel in mei 2026 aan het parlement aangeboden; ook Frankrijk doorliep nog de goedkeuringsprocedure. De grens is dus eeuwenoud, maar de formele afbakening is verrassend recent.
