Vier landen binnen enkele honderden meters
Bij Kazungula komen Botswana, Namibië, Zambia en Zimbabwe uitzonderlijk dicht bij elkaar. De Zambezi stroomt hier langs de oostpunt van de smalle Namibische Zambezi-regio, terwijl vanuit het zuiden de Chobe aansluit. Op een kleine kaart lijken de vier landsgrenzen midden in het water op één punt samen te vallen. Daarom wordt de plek vaak het vierlandenpunt van Afrika genoemd.
Toch ligt er geen grenspaal waarop de namen van vier landen staan. De grenzen lopen door brede rivieren en zijn op veel kaarten slechts schematisch weergegeven. Juist bij sterk inzoomen ontstaat een ander beeld.
Twee drielandenpunten met 150 meter ertussen
Volgens de gebruikelijke grensafbakening delen Botswana en Zambia hier een zeer korte grens in de Zambezi van ongeveer 150 meter. Aan de westkant daarvan ligt het drielandenpunt van Namibië, Botswana en Zambia. Aan de oostkant komen Botswana, Zambia en Zimbabwe samen. Namibië en Zimbabwe raken elkaar dus net niet.
Het vermeende quadripunt bestaat daarmee uit twee drielandenpunten die zo dicht bij elkaar liggen dat het verschil op een gewone atlas nauwelijks zichtbaar is. De precieze loop van riviergrenzen kan bovendien lastig vast te leggen zijn, omdat de vaargeul, eilanden en oevers niet altijd netjes aansluiten op oude verdragsteksten.
Een uitloper die uit de koloniale tijd stamt
Dat Namibië hier zo ver naar het oosten reikt, komt door een Brits-Duits verdrag uit 1890. Duitsland kreeg voor zijn kolonie Duits-Zuidwest-Afrika een smalle landstrook naar de Zambezi. Het doel was een verbinding over de rivier richting Duits-Oost-Afrika en de Indische Oceaan.
Die route bleek onpraktisch. Verder naar het oosten blokkeren onder meer de Victoriawatervallen en stroomversnellingen de doorgaande scheepvaart. De voormalige Caprivistrook bleef wel deel van het latere Namibië en bepaalt nog altijd de opvallende vorm van het land én de grenssituatie bij Kazungula.
Een grensdiscussie met echte gevolgen
De vraag of Botswana en Zambia elkaar werkelijk raakten, was niet alleen geografische trivia. In 1970 stelden Rhodesië, het huidige Zimbabwe, en Zuid-Afrika, dat toen Namibië bestuurde, dat er één vierlandenpunt lag. Volgens die uitleg bestond er geen directe grens tussen Botswana en Zambia en zou de veerverbinding tussen beide landen door vreemd territorium varen.
De spanning liep op tijdens de conflicten in de regio. Er werd op een veerpont geschoten en later bracht het Rhodesische leger een ferry tot zinken. De korte grenslijn had daardoor directe betekenis voor verkeer, handel en de toegang van Zambia tot Botswana.
Van veerpont naar internationale brug
Decennialang werden voertuigen met pontons over de Zambezi gezet. Dat leverde wachttijden op en beperkte de hoeveelheid vracht die de grens kon passeren. Op 10 mei 2021 werd de Kazungulabrug geopend. De 923 meter lange brug verbindt Botswana en Zambia en heeft naast de rijbaan ruimte voor voetgangers en een enkel spoor. Aan beide zijden kwamen gezamenlijke grensfaciliteiten.
De brug maakt deel uit van de noord-zuidcorridor door zuidelijk Afrika. Voor vrachtverkeer tussen onder meer Zambia, Botswana en Zuid-Afrika werd Kazungula daarmee een veel bruikbaardere route. Zimbabwe en Namibië liggen direct naast de oversteek, maar zijn geen partij bij deze grenspost.
Vier landen, maar geen gezamenlijke grenspost
Kazungula blijft terecht bekend als een vierlandenregio: nergens anders liggen Botswana, Namibië, Zambia en Zimbabwe zo compact bij elkaar. In de gangbare grensweergave zijn het echter twee drielandenpunten, verbonden door een uiterst korte grens tussen Botswana en Zambia. Wie alle vier de landen wil aandoen, moet nog altijd meerdere afzonderlijke landsgrenzen passeren.
