Een land bijna zo groot als West-Europa
Kazachstan strekt zich uit van de benedenloop van de Wolga en de Kaspische Zee tot het Altajgebergte en de Chinese grens. Met 2.724.900 vierkante kilometer is het groter dan alle andere door land ingesloten staten. Rusland, China, Kirgizië, Oezbekistan en Turkmenistan vormen samen een landgrens van ruim 13.000 kilometer.
Het landschap bestaat voor een groot deel uit steppe, halfwoestijn en woestijn. In het oosten en zuidoosten liggen hogere gebergten. De grote afstand tot oceanen draagt bij aan een sterk landklimaat, met koude winters in het noorden en hete, droge zomers in veel zuidelijke en westelijke gebieden.
Waarom de Kaspische Zee geen oceaankust is
Kazachstan heeft een lange kust aan de Kaspische Zee. Dit grootste afgesloten waterbekken ter wereld heeft echter geen natuurlijke verbinding met een oceaan. Schepen kunnen via Russische rivieren en kanalen verder varen, maar die route is beperkt in afmetingen, seizoensgebonden en afhankelijk van andere staten.
De Kaspische kust is economisch belangrijk door olie- en gasvelden en de havens Aktau en Kuryk. Vanuit deze havens varen veerboten met spoorwagons, vrachtwagens en containers naar Azerbeidzjan. Bautino heeft vooral een functie voor de offshore-olie-industrie.
Spoorwegen als nationale levenslijnen
Door de afstanden en de export van zware grondstoffen speelt het spoor een grote rol. Noordelijke lijnen sluiten aan op het Russische netwerk. In het oosten verbinden Dostyk–Alashankou en Khorgos–Altynkol Kazachstan met China, waarbij goederen door het verschil in spoorbreedte moeten worden overgeladen of van draaistellen wisselen.
Andere routes lopen zuidwaarts naar Oezbekistan, Turkmenistan en Iran. De spoorwegen vervoeren olieproducten, metalen, uranium, steenkool en graan, maar ook passagiers tussen steden die honderden of duizenden kilometers uit elkaar liggen. Astana en Almaty liggen over de weg ongeveer 1.200 kilometer van elkaar.
De Trans-Kaspische Middle Corridor
De Trans-Kaspische route, vaak Middle Corridor genoemd, loopt vanuit China door Kazachstan naar de Kaspische havens. Na de overtocht naar Azerbeidzjan gaat vracht via Georgië en Turkije of via havens aan de Zwarte Zee verder naar Europa. De route vermijdt Rusland, maar vraagt meerdere grenspassages en overslagen tussen trein en schip.
Volgens de Wereldbank hadden Aktau en Kuryk samen in 2022 veel meer theoretische capaciteit dan daadwerkelijk werd gebruikt. Belemmeringen zijn onder meer een tekort aan schepen en rollend materieel, wisselende dienstregelingen, douaneprocedures en beperkte capaciteit op delen van het spoor. Investeringen richten zich daarom niet alleen op nieuwe rails, maar ook op terminals, digitalisering en samenwerking tussen landen.
Van landlocked naar land-linked
Een ligging zonder oceaan betekent niet dat Kazachstan geïsoleerd is. Het land ligt juist tussen grote markten en energiegebieden. Pijpleidingen voeren olie naar Rusland en China, terwijl gas- en elektriciteitsnetten met buurlanden zijn verbonden. Luchtvaart via Astana en Almaty is belangrijk voor snelle internationale reizen.
De kwetsbaarheid blijft dat vrijwel iedere export- of importstroom een buitenlandse grens passeert. Politieke spanningen, sancties, lage waterstanden in de Kaspische Zee of vertragingen bij grensstations kunnen routes verstoren. Kazachstan probeert daarom meerdere corridors tegelijk te ontwikkelen. De geografische uitdaging is niet een gebrek aan verbindingen, maar het betrouwbaar combineren van zeer lange landroutes.
