Een eiland dat tijdens stormen kan verdwijnen
Isla de Aves ligt ten westen van de Kleine Antillen en ver ten noorden van het Venezolaanse vasteland. Het eiland is ongeveer 500 bij 200 meter groot en bestaat vooral uit zand, koraalgruis en lage begroeiing. Het hoogste punt steekt slechts ongeveer vier meter boven zee uit. Golven en stromingen veranderen de vorm voortdurend. Orkaan Allen spleet de zandbank in 1980 zelfs tijdelijk in tweeën; later groeiden beide delen door afzetting van zand en koraalmateriaal weer aan elkaar.
De naam betekent Vogeleiland, maar de omvang en vorm maken duidelijk dat het geen gewoon Caribisch eiland is. Er is geen dorp, zoetwaterbron, haven of landbouwgrond. Venezuela bouwde in 1978 de wetenschappelijk-militaire basis Simón Bolívar op palen aan de westzijde. Personeel verblijft er in wisselende bezetting om de Venezolaanse aanwezigheid te handhaven en onderzoek naar onder meer zeeschildpadden en weersomstandigheden uit te voeren.
Guano maakte de zandbank waardevol
Eeuwenlang kwamen vissers uit nabijgelegen Caribische eilanden bij Aves. In de negentiende eeuw kreeg de plek een andere economische betekenis door de dikke lagen guano: opgehoopte uitwerpselen van zeevogels die als meststof en grondstof voor buskruit werden gebruikt. Amerikaanse ondernemers begonnen de voorraad af te graven, terwijl zowel Venezuela als Nederland aanspraak op het eiland maakte. Nederland beriep zich onder meer op het gebruik door inwoners van Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten.
Beide landen legden het geschil voor aan de Spaanse koningin Isabella II. Haar arbitrale uitspraak van 30 juni 1865 viel uit in het voordeel van Venezuela. Traditionele visrechten van bewoners van de Nederlandse eilanden bleven wel een rol spelen. De guanowinning ging nog enige tijd door, maar verloor haar betekenis toen de voorraad uitgeput raakte.
Broedplaats van de groene zeeschildpad
De natuurwaarde zit vooral in het strand. Groene zeeschildpadden komen er aan land om eieren te leggen, terwijl verschillende zeevogels het eiland als rust- en broedplaats gebruiken. Venezuela verklaarde het eiland, het omliggende platform en de territoriale zee in augustus 1972 tot natuurreservaat. Onderzoekers volgen er de aantallen nesten, het uitkomen van eieren en de overleving van jonge schildpadden.
Dat beschermde karakter is belangrijk omdat enkele stormen in één nacht grote delen van het strand kunnen verplaatsen. Ook zeespiegelstijging en erosie vormen een risico voor een eiland dat nauwelijks boven het water uitkomt. De populatie schildpadden is bovendien afhankelijk van omstandigheden in een veel groter deel van het Caribisch gebied.
Een klein ijkpunt voor grote zeegebieden
Isla de Aves is voor Venezuela vooral staatkundig belangrijk. Een eiland kan worden gebruikt als referentiepunt bij het vaststellen van territoriale zee en maritieme grenzen. Venezuela sloot mede op basis van Aves grensverdragen met onder meer de Verenigde Staten en Frankrijk. Tegelijk bepaalt het VN-Zeerechtverdrag dat rotsen die geen menselijke bewoning of zelfstandig economisch leven kunnen dragen geen eigen exclusieve economische zone of continentaal plat krijgen.
Daarom gaat de hedendaagse discussie minder over wie het zand bezit dan over hoeveel zee het mag opleveren. De permanente basis versterkt de Venezolaanse aanwezigheid, maar verandert niet automatisch de juridische eigenschappen van het eiland. Voor gewone reizigers blijft Aves buiten bereik: er zijn geen reguliere verbindingen of voorzieningen en aanlanding vereist toestemming van de Venezolaanse autoriteiten.
