Drie steden in de naam, twee landen in het bestuur
EuroAirport bedient de Franse stad Mulhouse, het Zwitserse Basel en een groot deel van de regio rond het Duitse Freiburg. De lange naam suggereert een luchthaven die over drie landen is verdeeld, maar geografisch ligt het hele terrein bij Saint-Louis in Frankrijk. Duitsland is belangrijk voor het verzorgingsgebied en heeft een adviserende rol, maar is geen mede-eigenaar van de binationale luchthaven.
Frankrijk en Zwitserland besturen de luchthaven samen via een bijzonder openbaar lichaam. Daardoor kan zij tegelijk een Franse regionale luchthaven en een belangrijke nationale toegangspoort voor Zwitserland zijn. De constructie is geen enclave: de grond blijft Frans en ook de Zwitserse sector is niet soeverein Zwitsers grondgebied.
Een vliegveld dat in enkele maanden werd aangelegd
Basel had vóór de Tweede Wereldoorlog een luchthaven die onvoldoende ruimte bood voor uitbreiding. Na de oorlog hervatten Frankrijk en Zwitserland snel de gesprekken over een gezamenlijke oplossing. Frankrijk stelde het terrein beschikbaar en Zwitserland droeg bij aan de aanleg van startbanen en gebouwen.
In 1946 werd een voorlopige infrastructuur in slechts enkele maanden gebouwd. Het formele Frans-Zwitserse verdrag volgde op 4 juli 1949. Dat akkoord regelt de bouw en exploitatie en ligt nog altijd aan de basis van de organisatie. In 1951 en 1952 kwam er een speciale douanevrije weg die Basel rechtstreeks met de Zwitserse kant van de luchthaven verbindt.
Een Franse en een Zwitserse sector
Het luchthavencomplex heeft duidelijk aangeduide Franse en Zwitserse douanesectoren. Parkeerterreinen, toegangswegen en sommige diensten zijn per kant georganiseerd. In het terminalgebouw kunnen voetgangers de interne grens bij de vertrekhal passeren. Wie met de auto van de ene sector naar de andere wil, moet buitenom via de gewone grensovergangen rijden; op het luchthaventerrein bestaat geen directe autoverbinding tussen beide douanegebieden.
Voor aankomende passagiers is de keuze vooral praktisch. Wie naar Basel of verder Zwitserland reist, volgt de Zwitserse uitgang en komt op de speciale weg uit. Wie naar de Elzas of het Franse wegennet gaat, kiest de Franse kant. Bij een huurauto is het verstandig vooraf te controleren in welke sector de verhuurder zit, omdat een verkeerde uitgang extra omrijden kan betekenen.
Schengen schafte niet alle grenzen af
Frankrijk en Zwitserland maken beide deel uit van het Schengengebied. Daardoor zijn de gewone persoonscontroles voor veel reizen verdwenen. Zwitserland behoort echter niet tot de douane-unie van de Europese Unie. Regels voor goederen, btw, invoer en commerciële zendingen blijven dus verschillen.
De loketten met Franse en Zwitserse vlaggen zijn daarom geen decor uit het verleden. Douaneautoriteiten kunnen nog steeds controleren wat reizigers meenemen. In winkels en parkeervoorzieningen kunnen euro’s en Zwitserse franken een verschillende rol spelen. De grens is voor personen vaak onzichtbaar, maar voor goederen en belastingen juridisch zeer reëel.
Ook bedrijven werken in een dubbel stelsel
De binationale status maakt de bedrijfsvoering ingewikkelder dan op een gewone luchthaven. Arbeidsrecht, sociale zekerheid, belastingen en overheidsdiensten moesten tussen Frankrijk en Zwitserland worden afgestemd. Voor ondernemingen in de Zwitserse douanesector gelden bijzondere afspraken, terwijl de luchthaven als geheel op Frans grondgebied ligt.
Dat heeft door de jaren heen tot onderhandelingen over fiscale regels geleid. Het systeem werkt alleen doordat beide landen voortdurend praktische details blijven regelen. De luchthaven is dus niet één oude grensafspraak die vanzelf blijft functioneren, maar een levend samenwerkingsproject.
Waarom Freiburg wel in de naam staat
De Duitse stad Freiburg ligt op grotere afstand dan Basel en Mulhouse, maar de luchthaven trekt ook veel reizigers uit Zuidwest-Duitsland. Sinds 1987 wordt Freiburg in de commerciële naam gebruikt. Duitse vertegenwoordigers zijn als waarnemers of adviseurs bij delen van de organisatie betrokken, maar het verdrag blijft Frans-Zwitsers.
De drie steden in de naam beschrijven daardoor vooral de economische regio die de luchthaven bedient. De juridische constructie kent twee nationale partners; de dagelijkse markt is trinational.
Een grens die reizen juist eenvoudiger maakt
Grenzen worden vaak gezien als hindernissen. Bij EuroAirport is de grens juist in de infrastructuur ingebouwd om reizen makkelijker te maken. Zwitserland kreeg directe toegang tot een luchthaven op Frans grondgebied en Frankrijk kreeg een groter gezamenlijk luchtvaartknooppunt dan beide regio’s afzonderlijk waarschijnlijk hadden kunnen ontwikkelen.
De Franse en Zwitserse uitgang zijn daarmee geen toeristische curiositeit alleen. Ze vormen het zichtbare uiteinde van een zeldzaam model waarin twee landen één luchthaven beheren zonder hun staatsgrens op te heffen. Wie bij de bagagehal een kant kiest, volgt in feite een internationaal verdrag uit 1949.
