Drie rivierarmen naar de Zwarte Zee
Bij de Roemeense stad Tulcea splitst de Donau zich in drie hoofdarmen. De Chilia loopt noordwaarts en vormt over een groot deel van haar traject de grens tussen Roemenië en Oekraïne. De Sulina-arm is in de negentiende en twintigste eeuw rechtgetrokken en uitgebaggerd voor de scheepvaart. De zuidelijke Sfântu Gheorghe-arm slingert door een rustiger landschap van riet, zandbanken en lagunes.
Tussen de hoofdarmen ligt geen vast patroon van land en water. Sediment uit het stroomgebied wordt afgezet, geulen slibben dicht en nieuwe eilandjes ontstaan. De kustlijn verandert daardoor voortdurend. De delta is ook geen klassiek getijdengebied: het waterpeil en de stroming worden vooral bepaald door de Donau, wind en seizoensverschillen.
Een natuurgebied in twee landen
Het Roemeense deel staat sinds 1991 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Daarnaast vormen Roemenië en Oekraïne samen het grensoverschrijdende Danube Delta Biosphere Reserve. Aan Oekraïense zijde beschermt het Dunaisky-biosfeerreservaat de mondingen en eilanden van de Chilia-arm. Bestuurlijke grenzen doorsnijden daarmee één samenhangend ecosysteem.
Volgens UNESCO is de Donaudelta het grootste Europese wetland en rietgebied. In de vele meren, kanalen en moerassen leven meer dan driehonderd relevante vogelsoorten en ongeveer negentig vissoorten. Grote witte pelikanen, kroeskoppelikanen, aalscholvers en reigers gebruiken het gebied om te broeden of tijdens de trek. In de rivier komen ook steuren voor, al staan hun populaties onder druk.
Vissersdorpen en verschillende gemeenschappen
De delta is niet onbewoond. In dorpen als Crișan, Mila 23, Sfântu Gheorghe en Letea leven bewoners van visserij, rietteelt, kleinschalige landbouw en toerisme. Een opvallende bevolkingsgroep zijn de Lipovanen, afstammelingen van Russische oudgelovigen die zich vanaf de achttiende eeuw in de regio vestigden. Hun kerken, taal en visgerechten zijn nog zichtbaar in verschillende nederzettingen.
Sulina vormt een uitzondering op de kleine dorpen. De plaats groeide in de negentiende eeuw uit tot internationale haven toen de Europese Donaucommissie de vaarroute verbeterde. Oude consulaten, kerkhoven en vuurtorens herinneren aan een tijd waarin Griekse, Britse, Turkse, Joodse en andere gemeenschappen hier naast elkaar leefden.
Natuurbeheer tegenover scheepvaart en visserij
De delta moet tegelijk natuurgebied, woongebied en vaarroute zijn. Kanalisering en baggerwerk houden scheepvaart mogelijk, maar kunnen stroming en sedimenttransport veranderen. UNESCO uitte eerder zorgen over het Bystrojekanaal in het Oekraïense deel. Ook vervuiling uit het enorme stroomgebied, stroperij, illegale visserij en verdroging van afgesloten polders beïnvloeden het gebied.
Herstelprojecten proberen voormalige landbouw- en viskweekpolders opnieuw met de rivier te verbinden. Dat kan natuurlijke overstromingen, paaigebieden en waterzuivering herstellen. Klimaatverandering en een stijgende Zwarte Zee vormen extra risico’s voor de lage kuststrook en zoetwaterhabitats.
De delta bezoeken
Tulcea is de belangrijkste toegangspoort voor reizigers in Roemenië. Van daar vertrekken boten naar onder meer Sulina, Crișan en Sfântu Gheorghe. Veel kleinere meren en kanalen zijn alleen met een lokale boot of gids bereikbaar. Beschermde kernzones kennen toegangsregels, terwijl snel varen in smalle geulen dieren en oevers kan verstoren.
De Oekraïense toegang verloopt traditioneel via plaatsen als Vylkove en Izmajil. Door de oorlogssituatie en de ligging dicht bij internationale grenzen kunnen bereikbaarheid en toegangsregels daar sterk veranderen. Wie beide zijden wil vergelijken, moet daarom niet uitgaan van één aaneengesloten toeristische route, maar van twee afzonderlijk georganiseerde bezoeken aan hetzelfde natuurlijke deltagebied.
