Een onopgeëiste driehoek in de woestijn
Bir Tawil ligt tussen Egypte en Soedan en beslaat ongeveer 2.060 vierkante kilometer. Het gebied heeft geen kust, geen permanente stad en nauwelijks infrastructuur. Op veel kaarten verschijnt het als een witte of afwijkend gearceerde vlek. Dat komt niet doordat de grens nooit is getekend, maar juist doordat er twee verschillende grenslijnen bestaan.
Beide landen kiezen de lijn die hun aanspraak op een ander gebied ondersteunt. Daardoor nemen Egypte en Soedan ieder een juridisch standpunt in waarbij Bir Tawil buiten het eigen grondgebied valt. Het lijkt alsof geen land het stuk woestijn wil hebben, maar de werkelijke inzet ligt aan de Rode Zee.
De grens van 1899
In 1899 legden Groot-Brittannië en Egypte de politieke grens tussen Egypte en het toenmalige Anglo-Egyptische Soedan vast langs de 22ste breedtegraad. Volgens deze rechte lijn ligt Bir Tawil ten zuiden van de grens en hoort het bij Soedan. Ten noorden van dezelfde lijn ligt de veel grotere Hala’ib-driehoek, die dan bij Egypte hoort.
Een rechte lijn was overzichtelijk op papier, maar sloot niet goed aan op het gebruik van de woestijn door lokale groepen. Daarom werd in 1902 een administratieve grens ingevoerd. Bir Tawil werd vanuit Egypte beheerd, omdat het gebied werd gebruikt door groepen die sterker met het noorden waren verbonden. De Hala’ib-driehoek kwam administratief juist onder Soedan te vallen, omdat gemeenschappen daar meer banden met het zuiden hadden.
De Hala’ib-driehoek bepaalt de keuze
Na de onafhankelijkheid bleven beide grensversies bestaan. Egypte houdt vast aan de politieke lijn van 1899. Daarmee krijgt Egypte de Hala’ib-driehoek en valt Bir Tawil aan Soedan toe. Soedan beroept zich op de administratieve lijn van 1902. Dan behoort Hala’ib tot Soedan en Bir Tawil tot Egypte.
Geen van beide staten kan Bir Tawil afzonderlijk claimen zonder zijn eigen argument voor Hala’ib te verzwakken. De Hala’ib-driehoek is aanzienlijk groter, heeft een kust aan de Rode Zee, bewoners en meer economische en strategische waarde. Bir Tawil is daardoor het onbedoelde bijproduct van een belangrijker grensgeschil.
Onbewoond betekent niet zonder menselijk gebruik
Bir Tawil wordt vaak omschreven als een lege woestijn. Er is inderdaad geen permanente plaats of erkende overheid gevestigd, maar dat betekent niet dat het gebied door de geschiedenis heen nooit werd gebruikt. Nomadische gemeenschappen trokken door de grensstreek, gebruikten routes en zochten er seizoensgebonden graasgebied. De koloniale grens van 1902 probeerde juist rekening te houden met zulke patronen.
Het klimaat maakt langdurig verblijf moeilijk. Water is schaars, verharde wegen ontbreken en temperaturen kunnen extreem oplopen. Een bezoek vereist kennis van de woestijn, betrouwbare voertuigen en toestemming om via Egypte of Soedan te reizen. De populaire voorstelling van een vrij toegankelijk stukje aarde zonder regels is daarom gevaarlijk en onjuist.
Kan iemand er zomaar een nieuw land stichten?
Meerdere avonturiers hebben in Bir Tawil een vlag geplaatst en een koninkrijk of republiek uitgeroepen. Een Amerikaan deed dat in 2014 om zijn dochter symbolisch prinses te kunnen noemen. Andere initiatiefnemers verkochten titels, munten of online burgerschap. Geen van deze claims kreeg internationale erkenning of effectieve controle over het gebied.
Het planten van een vlag is in het internationaal recht onvoldoende om een staat te vormen. Bovendien moet iedere bezoeker Bir Tawil via grondgebied bereiken waar Egypte of Soedan wel gezag uitoefent. Ook kunnen de belangen van lokale gemeenschappen niet worden genegeerd. De term terra nullius wordt vaak gebruikt, maar betekent niet dat de eerste particulier die aankomt automatisch eigenaar en staatshoofd wordt.
Waarom lossen Egypte en Soedan het niet op?
Een grensakkoord zou in theorie beide gebieden kunnen verdelen, maar raakt aan nationale trots, strategische belangen en de bevolking van de Hala’ib-driehoek. Egypte bestuurt dat gebied feitelijk, terwijl Soedan de aanspraak niet heeft opgegeven. Bir Tawil heeft op zichzelf onvoldoende waarde om een compromis gemakkelijk te maken.
Daarom blijft de vreemde situatie bestaan: twee staten gebruiken elk een andere kaart, maar niet omdat zij Bir Tawil vergeten zijn. Het gebied is juist nauw verbonden met hun wederzijdse claims. De witte vlek op de kaart laat zien dat een grens niet alleen een geografische lijn is. Soms kan hetzelfde verdrag twee tegengestelde werkelijkheden produceren.
